اردر بوک (Order Book) چیست؟ آموزش خواندن دفتر سفارشات

فرض کنید روی یک آلت‌کوین کم‌حجم سفارش خرید مارکت ۱۵,۰۰۰ تتری ثبت می‌کنید. قیمتی که روی صفحه بود ۱۰۰ دلار است، ولی میانگین قیمت خریدتان چیزی بالاتر درمی‌آید. کسی کلاه سرتان نگذاشته؛ سفارش شما چند پله از اردر بوک (Order Book) را خورده است. اگر بدانید اردر بوک چطور کار می‌کند، این غافلگیری‌ها را پیش از ثبت سفارش می‌بینید.

اردر بوک چیست؟

اردر بوک یا دفتر سفارشات، فهرست زنده همه سفارش‌های لیمیت (Limit) خریدوفروشی است که هنوز پر نشده‌اند. یک طرف آن خریداران هستند که به این سمت بید (Bid) می‌گویند و معمولاً سبز نمایش داده می‌شود. طرف دیگر فروشندگان هستند، یعنی سمت آسک (Ask) که معمولاً قرمز است. هر ردیف می‌گوید در یک قیمت مشخص چه مقدار سفارش منتظر است.

معامله فقط وقتی انجام می‌شود که یک نفر حاضر شود از این فاصله عبور کند؛ یا خریدار قیمت فروشنده را قبول کند یا برعکس. قیمتی که روی نمودار می‌بینید در واقع قیمت آخرین معامله‌ای است که همین‌جا انجام شده.

میکر و تیکر: سفارش‌ها چطور وارد اردر بوک می‌شوند

وقتی سفارش لیمیت می‌گذارید که فوراً پر نمی‌شود، سفارش شما در اردر بوک می‌نشیند و به بازار نقدینگی اضافه می‌کند. به شما میکر (Maker) می‌گویند. وقتی سفارش مارکت می‌زنید، سفارش‌های موجود را برمی‌دارید و نقدینگی مصرف می‌کنید؛ شما تیکر (Taker) هستید. بیشتر صرافی‌ها، از جمله هایپرلیکویید، برای تیکرها کارمزد بالاتری از میکرها می‌گیرند. جدول دقیق کارمزد را از خود صرافی ببینید چون تغییر می‌کند.

نکته‌ای که مبتدی‌ها معمولاً نمی‌دانند: سفارش‌های استاپ تا وقتی فعال نشده‌اند در اردر بوک دیده نمی‌شوند. یعنی دیوار خریدی که می‌بینید همه ماجرا نیست؛ پشت آن ممکن است کلی حد ضرر منتظر باشد که با فعال شدن به سفارش مارکت تبدیل می‌شوند و حرکت قیمت را تندتر می‌کنند.

عمق بازار و لغزش قیمت با یک مثال عددی

عمق بازار (Market Depth) یعنی در هر فاصله از قیمت فعلی، چقدر سفارش وجود دارد. بازار عمیق یعنی می‌شود حجم زیادی معامله کرد بدون اینکه قیمت زیاد تکان بخورد. بازار کم‌عمق یعنی هر سفارش بزرگ چند پله را می‌خورد.

راه کم کردن لغزش ساده است: سفارش بزرگ را به چند سفارش کوچک‌تر تقسیم کنید، از سفارش لیمیت استفاده کنید، یا قبل از معامله نگاهی به ستون حجم تجمعی اردر بوک بیندازید. در ارزهای کوچک، مقایسه حجم سفارش خودتان با عمق ۱ تا ۲ درصدی بازار عادت خیلی خوبی است.

دیوار خرید، دیوار فروش و اسپوفینگ

گاهی در یک قیمت سفارش بسیار بزرگی ظاهر می‌شود که چند برابر ردیف‌های اطراف است. به این‌ها دیوار خرید (Buy Wall) یا دیوار فروش (Sell Wall) می‌گویند. خیلی از تریدرها این دیوارها را حمایت یا مقاومت قطعی فرض می‌کنند، که اشتباه است.

• اسپوفینگ (Spoofing): سفارش بزرگی گذاشته می‌شود تا بقیه را بترساند یا جذب کند و درست قبل از اینکه قیمت به آن برسد حذف می‌شود. در بازارهای مالی تحت نظارت این کار غیرقانونی است، ولی در کریپتو هنوز دیده می‌شود.
• سفارش کوه یخی (Iceberg Order): برعکس، بعضی معامله‌گرهای بزرگ فقط بخش کوچکی از سفارششان را نشان می‌دهند و هر بار که پر شد، بخش دیگری ظاهر می‌شود. ردیفی که مدام پر و دوباره ظاهر می‌شود می‌تواند نشانه آن باشد.
• دیوار واقعی: دیواری که وقتی قیمت به آن نزدیک می‌شود سر جایش می‌ماند و واقعاً پر می‌شود، اطلاعات ارزشمندتری از دیواری می‌دهد که فقط از دور دیده می‌شد.

قاعده ما این است که به دیوارها وقتی اعتماد کنیم که قیمت به آن‌ها رسیده و دیوار سر جایش مانده باشد. اگر می‌خواهید بدانید این سطوح چه ارتباطی با تحلیل تکنیکال دارند، مقاله سطح حمایت و مقاومت را بخوانید.

اردر بوک در هایپرلیکویید

بیشتر صرافی‌های غیرمتمرکز از مدل استخر نقدینگی (AMM) استفاده می‌کنند و اصلاً اردر بوک ندارند. هایپرلیکویید از این نظر متفاوت است: اردر بوکش روی بلاکچین خودش اجرا می‌شود و سفارش‌ها و معاملات شفاف‌اند. برای همین است که در نهنگ رادار می‌توانیم پوزیشن‌ها و رفتار نهنگ‌ها را دنبال کنیم. در ابزار اردر بوک می‌توانید عمق بازار ارزهای اصلی را ببینید و نواحی تمرکز سفارش را پیدا کنید.

اشتباهات رایج و محدودیت‌های اردر بوک

• نگاه به یک صرافی: نقدینگی بین صرافی‌ها پخش است. دیوار بزرگ در یک صرافی ممکن است در مقیاس کل بازار چیز مهمی نباشد.
• فراموش کردن سرعت تغییرات: اردر بوک در کسری از ثانیه عوض می‌شود. تصویری که الان می‌بینید ممکن است ده ثانیه بعد وجود نداشته باشد.
• سفارش مارکت در بازار کم‌عمق: مخصوصاً موقع خبر یا نوسان شدید، اسپرد باز می‌شود و سفارش مارکت گران تمام می‌شود.
• تصمیم‌گیری فقط با اردر بوک: اردر بوک نشان می‌دهد سفارش‌ها کجا هستند، نه اینکه قیمت کجا می‌رود. آن را کنار حجم معاملات و ساختار نمودار بگذارید.