در هر بازار فیوچرز یک قاعده ساده وجود دارد: سود یک نفر از ضرر نفر دیگر پرداخت می‌شود. اگر شما با لانگ سود کرده‌اید، کسی آن طرف شورت بوده و ضرر داده. حالا فرض کنید آن شورت آن‌قدر سریع ضرر کند که مارجینش برای پوشش ضرر کافی نباشد. کسری را چه کسی می‌دهد؟ اینشورنس فاند (Insurance Fund) یا صندوق بیمه، اولین جواب صرافی به این سؤال است.
شاید فکر کنید این بحث فقط برای خود صرافی مهم است. ولی اگر صندوق بیمه کم بیاورد، صرافی سراغ مکانیزمی به اسم ADL می‌رود که مستقیماً پوزیشن سودده معامله‌گران را می‌بندد. پس دانستن اینکه اینشورنس فاند چیست و هر صرافی چطور با ضرر اضافی برخورد می‌کند، بخشی از ارزیابی ریسک خود صرافی است.
بدهی بد از کجا می‌آید؟ (مثال فرضی)
یک تریدر لانگ ۱۰۰,۰۰۰ دلاری با اهرم ۲۰ باز کرده، یعنی ۵,۰۰۰ دلار مارجین. در شرایط عادی وقتی ضرر به حدود مارجین نگهداری می‌رسد، موتور لیکوییدیشن پوزیشن را در بازار می‌بندد و مقداری از مارجین باقی می‌ماند.
اما در یک ریزش تند، دفتر سفارش خالی می‌شود و پوزیشن با قیمتی بدتر از قیمت لیکوییدیشن بسته می‌شود. فرض کنید ضرر نهایی ۶,۰۰۰ دلار شود. مارجین تریدر فقط ۵,۰۰۰ دلار بود؛ ۱,۰۰۰ دلار کسری می‌ماند که به آن بدهی بد (Bad Debt) می‌گویند. طرف مقابل این معامله سودش را می‌خواهد، و صرافی باید این ۱,۰۰۰ دلار را از جایی بیاورد.
اینشورنس فاند در صرافی‌های متمرکز
در مدل رایج صرافی‌های متمرکز، وقتی لیکوییدیشن با قیمتی بهتر از قیمت ورشکستگی (Bankruptcy Price) انجام شود، باقی‌مانده مارجین به صندوق بیمه می‌رود. وقتی بدتر انجام شود، کسری از همین صندوق پرداخت می‌شود. به عبارت دیگر، لیکوییدیشن‌های «تمیز» صندوق را پر می‌کنند و لیکوییدیشن‌های «کثیف» آن را خالی. بسیاری از صرافی‌های بزرگ موجودی صندوق بیمه‌شان را منتشر می‌کنند.
| مرحله | چه اتفاقی می‌افتد | چه کسی هزینه می‌دهد |
|---|---|---|
| ۱. لیکوییدیشن عادی | پوزیشن در بازار بسته می‌شود | فقط صاحب پوزیشن |
| ۲. بدهی بد | کسری از صندوق بیمه پوشش داده می‌شود | صندوق بیمه |
| ۳. صندوق کافی نیست | ADL فعال می‌شود | معامله‌گران سودده طرف مقابل |
ADL؛ وقتی صندوق بیمه کم می‌آورد
ADL یا Auto-Deleveraging یعنی صرافی بخشی از پوزیشن‌های سودده طرف مقابل را به‌طور خودکار و با قیمت مشخصی می‌بندد تا ضرر سیستم پوشش داده شود. معمولاً اولویت با پوزیشن‌هایی است که سود بیشتر و اهرم بالاتری دارند. شما ضرر نمی‌کنید، ولی پوزیشن سودده‌تان بدون اجازه بسته می‌شود؛ شاید درست قبل از جایی که می‌خواستید سود بگیرید، و شاید طرف هج یک استراتژی شما باشد که حالا بی‌محافظ مانده.
این اتفاق در بازارهای آرام نادر است، ولی در روزهای کسکید شدید پیش می‌آید. ماجرای ریزش ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵ و ADL گسترده‌ای که در چند صرافی از جمله هایپرلیکویید رخ داد را در مقاله ADL چیست با جزئیات روایت کرده‌ایم.
هایپرلیکویید چطور کار می‌کند؟ HLP به جای صندوق کلاسیک
ساختار هایپرلیکویید با مدل کلاسیک فرق دارد. لیکوییدیشن ابتدا با ارسال سفارش به دفتر سفارش انجام می‌شود. اگر ارزش حساب بیش از حد پایین بیاید و بستن در بازار ممکن نباشد، والت لیکوییدیتور (Liquidator Vault) که بخشی از والت HLP (Hyperliquidity Provider) است، پوزیشن را تحویل می‌گیرد. HLP یک والت عمومی است که کاربران می‌توانند در آن سپرده بگذارند و از بازارسازی و لیکوییدیشن‌ها سود یا ضرر کنند.
یعنی در هایپرلیکویید نقش صندوق بیمه را عملاً سپرده‌گذاران HLP بازی می‌کنند. وقتی لیکوییدیشن‌ها سودده‌اند، سود به آن‌ها می‌رسد و وقتی پوزیشن تحویل‌گرفته‌شده ضرر کند، ضرر هم با آن‌هاست. ADL آخرین لایه دفاعی است. یک مزیت این مدل شفافیت است: موجودی و عملکرد HLP روی زنجیره قابل‌مشاهده است. یک ریسکش هم این است که در بازارهای کم‌عمق، پوزیشن بزرگی که به HLP منتقل می‌شود می‌تواند هدف دستکاری باشد. ماجرای توکن JELLY در مارس ۲۰۲۵ نمونه‌ای بود که در آن اعتبارسنج‌ها آن بازار را حذف کردند.
این موضوع برای یک تریدر عادی چه اهمیتی دارد؟
- ریسک ADL در پوزیشن‌های سودده بزرگ: اگر در یک کسکید طرف برنده هستید و سود و اهرم بالایی دارید، احتمال اینکه ADL شوید بیشتر است. برداشتن بخشی از سود در حرکت‌های خیلی تند، این ریسک را کم می‌کند.
- استراتژی‌های دوطرفه: در هج یا آربیتراژ، ADL شدن یک طرف یعنی طرف دیگر ناگهان بی‌محافظ می‌ماند. بعد از هر رویداد نوسانی بزرگ، پوزیشن‌ها را چک کنید.
- انتخاب صرافی: شفافیت سازوکار جبران ضرر، اندازه منابع پشتیبان و سابقه رفتار صرافی در روزهای بحرانی، به اندازه کارمزد مهم است.
- آلت‌کوین‌های کم‌عمق: لیکوییدیشن پوزیشن‌های بزرگ در بازارهای کم‌نقدینگی بیشتر به بدهی بد و ADL می‌رسد.
یک راه ساده برای حس کردن فشار سیستم در روزهای پرنوسان، دنبال کردن حجم لیکوییدیشن‌هاست. در صفحه لیکوییدیشن نهنگ رادار می‌توانید ببینید چه حجمی از پوزیشن‌ها در حال بسته شدن است. وقتی این عدد ناگهان چند برابر حالت عادی می‌شود، احتمال بدهی بد و ADL هم بالا می‌رود. برای فهم خود فرایند لیکوییدیشن، لیکویید شدن چیست و برای اینکه چرا قیمت لیکوییدیشن با مارک پرایس حساب می‌شود، این دو مقاله را ببینید.
موج‌های لیکوییدیشن را زنده دنبال کنید
حجم لیکوییدیشن‌ها در نهنگ رادار نشان می‌دهد بازار کی وارد فاز خطرناک می‌شود.
داده لیکوییدیشنسوالات متداول
اینشورنس فاند چیست؟
صندوقی است که صرافی فیوچرز برای پوشش کسری لیکوییدیشن‌هایی نگه می‌دارد که با قیمتی بدتر از قیمت ورشکستگی بسته شده‌اند، تا سود طرف مقابل پرداخت شود.
اینشورنس فاند از کجا پر می‌شود؟
در مدل رایج، باقی‌مانده مارجین لیکوییدیشن‌هایی که با قیمت بهتر از قیمت ورشکستگی انجام شده‌اند به صندوق می‌رود. بعضی صرافی‌ها از منابع خودشان هم به آن اضافه می‌کنند.
ADL چیست و چه زمانی اتفاق می‌افتد؟
ADL بستن خودکار بخشی از پوزیشن‌های سودده طرف مقابل است و وقتی فعال می‌شود که صندوق بیمه یا منابع پشتیبان برای پوشش بدهی بد کافی نباشند.
آیا هایپرلیکویید اینشورنس فاند دارد؟
هایپرلیکویید به جای صندوق بیمه کلاسیک، از والت لیکوییدیتور که بخشی از HLP است استفاده می‌کند و ADL را به عنوان لایه آخر دارد. موجودی HLP روی زنجیره قابل‌مشاهده است.
چطور ریسک ADL را کم کنم؟
در حرکت‌های خیلی تند بخشی از سود را بردارید، اهرم پوزیشن‌های سودده را بی‌دلیل بالا نگه ندارید و بعد از رویدادهای نوسانی بزرگ وضعیت هر دو طرف استراتژی‌های هج را چک کنید.
این مطلب برای آموزش نوشته شده و توصیه مالی یا سیگنال خرید و فروش نیست. معاملات ارز دیجیتال، به‌خصوص با اهرم، ریسک بالایی دارد؛ پیش از هر تصمیم، تحقیق خودتان را انجام دهید.