نرخ هش (Hash Rate) چیست؟ رابطه واقعی آن با قیمت بیت‌کوین

هر چند ماه یک بار تیتری مثل «هش ریت بیت‌کوین رکورد تاریخی زد» در کانال‌های تلگرامی پخش می‌شود و پشت سرش نتیجه‌گیری همیشگی: پس قیمت هم بالا می‌رود. گاهی می‌رود، گاهی نه. برای اینکه بدانید این عدد واقعاً چه می‌گوید، باید بدانید نرخ هش (Hash Rate) از کجا می‌آید و چه رابطه‌ای با اقتصاد ماینرها دارد.

نرخ هش کل قدرت محاسباتی است که ماینرها برای امن نگه داشتن شبکه بیت‌کوین صرف می‌کنند؛ یعنی تعداد حدس‌هایی که در هر ثانیه برای پیدا کردن بلاک بعدی زده می‌شود. هر «هش» یک بار اجرای تابع SHA-256 روی سربرگ بلاک با یک عدد تصادفی متفاوت است.

نرخ هش چطور اندازه‌گیری می‌شود؟

واحدها هزارتایی بالا می‌روند: H/s، سپس TH/s (تراهش، ۱۰ به توان ۱۲)، PH/s (پتاهش، ۱۰ به توان ۱۵)، EH/s (اگزاهش، ۱۰ به توان ۱۸) و ZH/s (زتاهش، ۱۰ به توان ۲۱). نرخ هش شبکه بیت‌کوین در سال‌های اخیر به مرتبه صدها اگزاهش رسیده است.

نکته‌ای که خیلی‌ها نمی‌دانند: هیچ‌کس نرخ هش را مستقیم اندازه نمی‌گیرد. ماینرها گزارش نمی‌دهند چند دستگاه روشن دارند. عدد را از روی سختی شبکه (Difficulty) و سرعت پیدا شدن بلاک‌ها تخمین می‌زنند:

نرخ هش تخمینی ≈ سختی × ۲^۳۲ ÷ میانگین زمان بلاک (به ثانیه)

مثال فرضی: اگر سختی ۱۰۰ تریلیون باشد و بلاک‌ها دقیقاً هر ۶۰۰ ثانیه پیدا شوند، حاصل حدوداً ۱۰۰ تریلیون × ۴.۲۹ میلیارد ÷ ۶۰۰ می‌شود، یعنی نزدیک ۷۱۶ اگزاهش بر ثانیه. حالا اگر در یک روز از سر شانس بلاک‌ها کمی سریع‌تر پیدا شوند، همین فرمول نرخ هش بالاتری نشان می‌دهد بدون اینکه حتی یک دستگاه اضافه شده باشد. برای همین عدد روزانه پرنوسان است و بیشتر تحلیلگرها میانگین ۷ روزه یا طولانی‌تر را نگاه می‌کنند.

تنظیم سختی هر ۲۰۱۶ بلاک

شبکه بیت‌کوین می‌خواهد به‌طور متوسط هر ۱۰ دقیقه یک بلاک تولید شود. هر ۲۰۱۶ بلاک (تقریباً دو هفته) سختی بر اساس سرعت بلاک‌های دوره قبل تنظیم می‌شود. اگر ماینرهای بیشتری وارد شده باشند، سختی بالا می‌رود و برعکس. پس سختی، تصویر کندتر ولی تمیزتری از روند نرخ هش است.

رابطه نرخ هش با قیمت بیت‌کوین

درآمد ماینر از دو جا می‌آید: پاداش بلاک (که از هاوینگ آوریل ۲۰۲۴، ۳.۱۲۵ بیت‌کوین است) و کارمزد تراکنش‌ها. هزینه اصلی‌اش برق و دستگاه است. وقتی قیمت بیت‌کوین بالا می‌رود، درآمد هر واحد هش، که به آن هش‌پرایس (Hashprice) می‌گویند، بیشتر می‌شود و ماینرها دستگاه بیشتری روشن می‌کنند یا سفارش می‌دهند. ساختن، حمل و نصب دستگاه ماه‌ها طول می‌کشد، پس نرخ هش معمولاً با تأخیر دنبال قیمت حرکت می‌کند.

به همین دلیل عبارت معروف این است که «امنیت شبکه دنبال قیمت می‌آید». رکورد نرخ هش بیشتر می‌گوید ماینرها به آینده خوش‌بین‌اند و سرمایه سنگینی وارد کرده‌اند، نه اینکه قیمت باید فردا بالا برود. از طرف دیگر ماینرها فروشنده دائمی بازارند، چون برای پرداخت هزینه‌ها مجبورند بخشی از بیت‌کوین استخراجی را بفروشند.

کاپیتولیشن ماینرها و Hash Ribbons

وقتی قیمت آن‌قدر پایین می‌آید که ماینرهای پرهزینه دیگر سود نمی‌کنند، دستگاه‌ها خاموش می‌شوند و بعضی ماینرها برای سرپا ماندن ذخایر بیت‌کوینشان را می‌فروشند. به این وضعیت کاپیتولیشن ماینرها (Miner Capitulation) می‌گویند. در گذشته این دوره‌ها چند بار با نواحی کف بازار هم‌زمان شده، چون فروش اجباری ماینرها در حال تمام شدن است.

یکی از ابزارهای شناخته‌شده برای این کار Hash Ribbons است که چارلز ادواردز معرفی کرد. منطقش ساده است: میانگین متحرک ۳۰ روزه نرخ هش را با میانگین ۶۰ روزه مقایسه کنید. وقتی ۳۰ روزه زیر ۶۰ روزه می‌رود، نشانه کاپیتولیشن است؛ وقتی دوباره بالای آن برمی‌گردد، نشانه بهبود. این سیگنال در تاریخ چند بار نواحی خرید خوبی را نشان داده، ولی سیگنال‌های زودهنگام و دیرهنگام هم داشته.

همه افت‌های نرخ هش به قیمت ربطی ندارند. در سال ۲۰۲۱، ممنوعیت ماینینگ در چین باعث شد نرخ هش ظرف چند هفته به‌شدت سقوط کند؛ این کاپیتولیشن اقتصادی نبود، مهاجرت اجباری بود. تریدر ایرانی هم با نمونه کوچک‌ترش آشناست: محدودیت برق ماینرها در ماه‌های پرمصرف تابستان. چنین افت‌هایی ممکن است سیگنال Hash Ribbons را فعال کنند بدون اینکه پیامی درباره کف بازار داشته باشند.

هاوینگ چه بر سر ماینرها می‌آورد؟

در هر هاوینگ، پاداش بلاک نصف می‌شود؛ یعنی درآمد ماینرها در یک شب تقریباً نصف می‌شود، مگر اینکه قیمت یا کارمزدها جبران کنند. آخرین هاوینگ در آوریل ۲۰۲۴ پاداش را از ۶.۲۵ به ۳.۱۲۵ بیت‌کوین رساند و هاوینگ بعدی حدود سال ۲۰۲۸ انتظار می‌رود. ماه‌های بعد از هاوینگ معمولاً برای ماینرهای ناکارآمد سخت است. جزئیات بیشتر را در مقاله هاوینگ بیت‌کوین بخوانید.

نرخ هش کجا به کار نمی‌آید؟

• برای زمان‌بندی معامله کوتاه‌مدت: تأخیر نرخ هش نسبت به قیمت چند هفته تا چند ماه است و عدد روزانه‌اش پرنویز.
• بهبود فناوری: دستگاه‌های جدید با همان برق هش بیشتری تولید می‌کنند، پس رشد نرخ هش لزوماً به معنی سرمایه‌گذاری تازه نیست.
• فقط برای شبکه‌های اثبات کار: اتریوم از سپتامبر ۲۰۲۲ به اثبات سهام رفته و دیگر نرخ هش ندارد.
• عوامل غیربازاری: مقررات، قیمت برق محلی و قطعی‌ها می‌توانند عدد را تکان دهند.

خلاصه اینکه نرخ هش یک شاخص زمینه‌ای برای سلامت بلندمدت شبکه و فشار فروش ماینرهاست. برای تصویر کامل‌تر آن را کنار شاخص‌های ارزش‌گذاری مثل MVRV و نمای چرخه بازار بگذارید. اگر قصد معامله دارید، راهنمای ترید بیت‌کوین را هم ببینید و یادتان باشد هیچ شاخص زنجیره‌ای جای حد ضرر و مدیریت حجم را نمی‌گیرد.