در کانال‌های تلگرامی زیاد این پیام را دیده‌اید: «تتر در صرافی الف ارزان‌تر از صرافی ب است؛ سود بدون ریسک!» آربیتراژ (Arbitrage) دقیقاً همین ایده است: خرید یک دارایی در جایی که ارزان‌تر است و فروش همزمان آن در جایی که گران‌تر است. مشکل این است که کلمه «همزمان» در عمل تقریباً هیچ‌وقت کاملاً درست نیست، و بین این دو معامله، کارمزد، زمان انتقال و تغییر قیمت جا می‌گیرند.
آربیتراژ در اقتصاد نقش مفیدی دارد: همین آربیتراژگرها هستند که قیمت‌ها را بین بازارها هم‌سطح نگه می‌دارند. اما برای یک تریدر خرد، سؤال اصلی این است که آیا بعد از همه هزینه‌ها، چیزی باقی می‌ماند؟
یک آربیتراژ ساده با هزینه‌های واقعی (مثال فرضی)
فرض کنید بیت‌کوین در صرافی الف ۱۰۰,۰۰۰ دلار و در صرافی ب ۱۰۰,۲۰۰ دلار معامله می‌شود؛ اختلاف ۰.۲٪. با ۱۰,۰۰۰ دلار، سود ناخالص ۲۰ دلار است. حالا هزینه‌ها:
- کارمزد خرید در صرافی الف، فرضاً ۰.۱٪: ده دلار
- کارمزد فروش در صرافی ب، فرضاً ۰.۱٪: ده دلار
- کارمزد برداشت و انتقال بیت‌کوین بین دو صرافی: چند دلار دیگر
- زمان انتقال: از چند دقیقه تا بیشتر، که در آن اختلاف قیمت می‌تواند ناپدید یا حتی برعکس شود
نتیجه: سود ۲۰ دلاری قبل از رسیدن به مقصد، صفر یا منفی شده است. حرفه‌ای‌ها این مشکل را با نگه داشتن موجودی در هر دو صرافی حل می‌کنند تا لازم نباشد چیزی منتقل شود، و با کارمزد خیلی پایین‌تر و بات‌هایی که در کسری از ثانیه عمل می‌کنند. برای همین است که اختلاف قیمت‌های واضح بین صرافی‌های بزرگ معمولاً خیلی زود بسته می‌شود.
انواع آربیتراژ در کریپتو
آربیتراژ مکانی (Spatial)
همان مثال بالا: یک دارایی، دو صرافی. بین صرافی‌های بزرگ جهانی تقریباً به طور کامل در دست بات‌هاست. اختلاف‌های بزرگ‌تر معمولاً در بازارهای کم‌نقدینگی، توکن‌های تازه لیست‌شده یا صرافی‌هایی دیده می‌شود که برداشت از آن‌ها کند یا محدود است، و دقیقاً همین محدودیت دلیل باقی ماندن اختلاف است.
آربیتراژ مثلثی (Triangular)
در یک صرافی، سه جفت‌ارز مثل BTC/USDT، ETH/BTC و ETH/USDT را دور می‌زنید تا از ناهماهنگی کوچک قیمت‌ها سود ببرید. چون سه معامله لازم است، سه کارمزد دارد و کاملاً کار الگوریتم‌هاست.
آربیتراژ بیسیس (Cash and Carry)
وقتی قرارداد فیوچرز سررسیددار گران‌تر از اسپات است، اسپات می‌خرید و قرارداد آتی را شورت می‌کنید. در سررسید، دو قیمت به هم می‌رسند و اختلاف اولیه، منهای هزینه‌ها، سود شماست. ریسک قیمت تقریباً حذف شده، ولی ریسک صرافی و قفل شدن سرمایه باقی است.
آربیتراژ فاندینگ ریت
دو نسخه دارد. نسخه اول همان کری ترید است: اسپات بخرید و پرپچوال شورت کنید تا فاندینگ ریت مثبت را بگیرید. نسخه دوم، آربیتراژ فاندینگ بین دو صرافی است: در صرافی‌ای که فاندینگ بالاتر است شورت و در صرافی‌ای که فاندینگ پایین‌تر است لانگ می‌گیرید. جهت قیمت تقریباً خنثی می‌شود و تفاوت فاندینگ می‌ماند.
آربیتراژ فاندینگ بین هایپرلیکویید و یک صرافی دیگر
یک تفاوت فنی این نوع آربیتراژ را برای هایپرلیکویید جالب می‌کند: فاندینگ هایپرلیکویید هر یک ساعت پرداخت می‌شود، در حالی که در بسیاری از صرافی‌های متمرکز هر ۸ ساعت. مقایسه درست، مقایسه نرخ‌ها در یک بازه یکسان است، نه عددی که روی صفحه نمایش داده می‌شود. در جدول فاندینگ ریت نهنگ رادار می‌توانید نرخ دارایی‌های مختلف را کنار هم ببینید.
مثال فرضی: روی یک آلت‌کوین، فاندینگ هایپرلیکویید ساعتی ۰.۰۱٪ است و در صرافی دیگر ۰.۰۱٪ در هر ۸ ساعت. با پوزیشن ۱۰,۰۰۰ دلاری در هر طرف، شورت هایپرلیکویید ساعتی ۱ دلار، یعنی روزی ۲۴ دلار دریافت می‌کند. لانگ صرافی دیگر روزی ۳ دلار می‌پردازد. خالص روزانه ۲۱ دلار به نظر می‌رسد.
اما باز و بسته کردن چهار سفارش، با کارمزد فرضی ۰.۰۵٪ برای هر کدام، حدود ۲۰ دلار هزینه دارد؛ یعنی تقریباً سود روز اول. اگر فاندینگ فردا نصف شود یا برعکس شود، که در آلت‌کوین‌ها کم پیش نمی‌آید، کل ماجرا ممکن است به ضرر برسد. فاندینگ بالا معمولاً در لحظه‌های هیجانی بازار دیده می‌شود و عمر کوتاهی دارد.
ریسک‌هایی که در هیچ جدول سودی نیست
- ریسک اجرا: یک طرف معامله پر می‌شود و طرف دیگر نه، یا با قیمت بدتری پر می‌شود (اسلیپیج).
- ریسک انتقال: شبکه شلوغ است، برداشت در صف می‌ماند یا صرافی موقتاً برداشت را می‌بندد.
- ریسک صرافی: هک، ورشکستگی یا مسدود شدن حساب. وقتی سرمایه بین چند صرافی پخش است، این ریسک چند برابر می‌شود.
- ریسک لیکوییدیشن: هر طرف مستقل از طرف دیگر لیکویید می‌شود.
- ریسک قرارداد هوشمند: در آربیتراژهای دیفای، باگ یک قرارداد می‌تواند همه‌چیز را ببرد.
آربیتراژ در بازار ایران
در صرافی‌های داخلی که با تومان معامله می‌کنند، اختلاف قیمت تتر یا بیت‌کوین بین صرافی‌ها گاهی قابل‌توجه است. ولی همان چیزهایی که این اختلاف را ایجاد می‌کنند، یعنی محدودیت واریز و برداشت ریالی، سقف‌های روزانه و تأخیر تسویه، اجرای آربیتراژ را هم سخت می‌کنند. وقتی پول شما یک روز در مسیر تسویه بانکی است، دیگر با آربیتراژ سروکار ندارید؛ با یک پوزیشن باز روی نرخ تتر سروکار دارید.
یک هشدار دیگر: کانال‌ها و ربات‌هایی که «آربیتراژ تضمینی» با سود ثابت ماهانه وعده می‌دهند، معمولاً یا مدل پانزی‌اند یا از سپرده شما برای کار دیگری استفاده می‌کنند. آربیتراژ واقعی سود ثابت و تضمینی ندارد.
نهنگ‌ها و آربیتراژ
بعضی از بزرگ‌ترین پوزیشن‌هایی که روی هایپرلیکویید دیده می‌شوند، اصلاً جهت‌دار نیستند؛ یک طرف یک آربیتراژ یا کری‌اند و طرف دیگرشان در صرافی دیگری است. اگر یک شورت بزرگ با اهرم پایین روی دارایی‌ای می‌بینید که فاندینگ آن خیلی مثبت است، احتمال اینکه با یک آربیتراژگر طرف باشید کم نیست. این تمایز را در مقاله نهنگ جهت‌دار، هجر یا آربیتراژگر مفصل باز کرده‌ایم.
فاندینگ ارزها را یک‌جا مقایسه کنید
در صفحه فاندینگ ریت نهنگ رادار ببینید کدام دارایی‌ها فاندینگ غیرعادی دارند؛ نقطه شروع هر آربیتراژ فاندینگ.
مشاهده فاندینگ ریتسوالات متداول
آربیتراژ در ارز دیجیتال چیست؟
خرید یک دارایی در بازاری که ارزان‌تر است و فروش همزمان آن در بازاری که گران‌تر است تا از اختلاف قیمت سود ببرید. انواع دیگر آن از اختلاف فیوچرز و اسپات یا تفاوت فاندینگ ریت استفاده می‌کنند.
آیا آربیتراژ واقعاً بدون ریسک است؟
نه. ریسک اجرا، انتقال، صرافی و لیکوییدیشن همیشه وجود دارد. فقط ریسک جهت قیمت کم می‌شود.
آیا آربیتراژ با سرمایه کم صرف می‌کند؟
معمولاً نه. اختلاف‌ها کوچک‌اند و کارمزدها بخش بزرگی از سود را با سرمایه کم می‌خورند. آربیتراژ فاندینگ با سرمایه متوسط و صبر بیشتر عملی‌تر است.
آربیتراژ فاندینگ ریت چطور کار می‌کند؟
در بازاری که فاندینگ بالاتر است شورت و در بازار دیگر یا اسپات لانگ می‌گیرید تا جهت قیمت خنثی شود و تفاوت فاندینگ را دریافت کنید. در هایپرلیکویید فاندینگ ساعتی پرداخت می‌شود.
ربات آربیتراژ با سود ثابت ماهانه قابل اعتماد است؟
وعده سود ثابت و تضمینی از آربیتراژ نشانه هشدار جدی است. آربیتراژ واقعی بازدهی متغیر دارد و گاهی ضرر می‌کند.
این مطلب برای آموزش نوشته شده و توصیه مالی یا سیگنال خرید و فروش نیست. معاملات ارز دیجیتال، به‌خصوص با اهرم، ریسک بالایی دارد؛ پیش از هر تصمیم، تحقیق خودتان را انجام دهید.